Elke load-in begint met een camion die piepend achteruit rijdt. De klep gaat open. De show rolt eruit, netjes in flightcases, recht naar het podium. En dan komt de rest. Op een pallet.
Dozen merchandise op een pallet. Frisdrank op een pallet. Programmaboekjes, drukwerk, de catering voor backstage. Bier op een pallet, al is dat niet voor ons. Het showmateriaal zelf zit tegenwoordig bijna allemaal in een case, maar alles wat in dozen komt, komt op hout. En dat is meer dan je denkt. Niemand kijkt ernaar. Iedereen struikelt erover.
Wat is een pallet eigenlijk?
Een pallet is een plat draagvlak van hout, kunststof of metaal waar je goederen op stapelt, zo gebouwd dat de vorken van een heftruck of palletwagen eronder passen. Het idee is simpel: verplaats geen honderd dozen, verplaats één blok. Licht en geluid reizen in flightcases. Al de rest, van merch tot frisdrank, begint op zo'n plank.
Een schopje, letterlijk
Het woord is ouder dan het ding. Pallet komt uit het Frans: palette, een schopje, van het Latijnse pala, schop. In het Engels duikt het in de vijftiende eeuw op als naam voor een plat houten blad, het soort waarmee pottenbakkers klei gladstrijken. Pas in 1921, zo noteert het Online Etymology Dictionary, betekent het ook een laadbord voor de heftruck. En ja, het palet van de schilder is precies hetzelfde woord. In Nederland spreken ze het op zijn Engels uit, pèl-let. In Vlaanderen zeg je pallet, of gewoon palet, en dan zit je zonder het te weten het dichtst bij de oorsprong.
Twee mannen uit Greene, New York
Het scharniermoment heeft een datum: 7 november 1939. Die dag krijgen George Raymond senior en zijn ingenieur Bill House, in het dorp Greene in de staat New York, twee patenten toegekend. Het ene op een hydraulische handpalletwagen. Het andere op een pallet met planken onder en boven, de zogenaamde double-faced pallet. De transpallet en de pallet zoals wij ze kennen, geboren op dezelfde dag, in hetzelfde atelier. De familie Raymond heeft naar verluidt nooit royalty's op die pallet gevraagd. Ze verdienden liever aan de wagentjes.
Een miljoen stuks voor het leger
Dan komt de oorlog, en de oorlog is dol op logistiek. In de zomer van 1941 test het Amerikaanse leger in het Quartermaster-depot van Fort Wayne alle mogelijke manieren om goederen te verplaatsen. De combinatie heftruck plus pallet wint met overmacht. Kort daarna bestelt de Quartermaster General een miljoen pallets. Vanaf dan reist alles gepalletiseerd: munitie, blikken, dekens. Wat op een pallet staat, gaat in één beweging van kade naar ruim.
Toen de oorlog voorbij was, liet het Amerikaanse leger overal ter wereld spullen achter. In Australië waren dat onder meer pallets en heftrucks, blauw geverfd. De Australische overheid maakte er een gemeenschappelijke verhuurpool van, de Commonwealth Handling Equipment Pool, en verkocht die in 1958 aan het bedrijf Brambles. Volgens Brambles zelf ging het om zestigduizend pallets en duizend machines, en kochten ze het vooral voor de kranen en heftrucks. Vandaag heet dat CHEP, en de blauwe pallets die je overal ziet, hebben hun kleur nog altijd van die legerverf. Zo ver reikt een pot.
Europa kiest 80 op 120
In Europa loopt het via het spoor. In 1961 richten de spoorwegen, met de Oostenrijkse, Duitse en Zwitserse maatschappijen voorop, de Europese palletpool op. Eén maat voor iedereen: 800 bij 1200 millimeter, vastgelegd in UIC-fiche 435-2. En ruilen in plaats van kopen. Wie een volle pallet aflevert, krijgt een lege terug. Sinds 1991 waakt de European Pallet Association, kortweg EPAL, over de kwaliteit en over het brandmerk in de blokken.
Dat brandmerk is geen decoratie. Een echte europallet is een recept: elf planken, negen blokken, 78 nagels in een vast patroon, 144 millimeter hoog, ongeveer 25 kilo zwaar. Draagvermogen 1500 kilo. Gestapeld mag er tot 4000 kilo bovenop. Volgens EPAL zelf draaien er wereldwijd meer dan 650 miljoen van rond. In de Verenigde Staten, waar ze een ander formaat gebruiken, zijn het er naar schatting twee miljard. Dat is ruwweg zes pallets per Amerikaan.
Waarom de chauffeur zo streng is
Wie ooit een load-out deed aan het Sportpaleis, kent het tafereel. De camion is vol, de crew is moe, en de chauffeur telt pallets. Niet uit pesterij. Een europallet is ruilgoed. Hij levert er twintig af, hij wil er twintig terug, anders betaalt hij ze zelf. Een wegwerppallet, dat lichte geval met de drie latten, mag blijven staan. Een europallet niet. Het is het enige stuk verpakking op de werf dat evenveel waard is als wat erop stond.
Op de werf
Niemand komt een pallet halen. Je komt de spots halen, en die zitten in een flightcase. Op wielen, van de camion recht het podium op, zonder hout eronder. De pallet is voor de rest: de dozen merch voor de stand, de frisdrank voor de kleedkamers, de programmaboekjes voor de ingang. Een case rolt zelf. Een pallet wacht op de forker. Wie zijn pallets goed leest, wint een uur op een opbouw. Een crew die het ding gebruikt als trapje, tafel of bankje, verliest er meestal eentje.
En dat blauwe exemplaar achteraan in de loods? Dat is van CHEP. Dat is dus ook niet van jou.